Son Güncelleme: 21 Şubat 2017 09:06 Günümüzde unutulmaya yüz tutmuş mahalli el sanatlarımızdan olan Kargı Bezi dokumasının tarihinin en az 80-100 yıl öncesine kadar gittiği tahmin edilmektedir.Kargı bezinin tamamen yöre halkının temel giysi ihtiyaçlarına yönelik olarak , ilçemiz merkezi ve Kızılırmak vadisindeki yerleşim birimlerinde (Gökçedoğan, Köprübaşı, Karacaoğlan köylerinde) dokunduğu tespit edilmiştir.

Yapılan araştırmalardan elde edilen bilgilere göre 1970 yıllara kadar her ailede bir işlik olduğu anlaşılmaktadır.Her aile ihtiyacı olan bezi kendi imkanlarıyla dokumaktadır.Bilim ve teknolojinin hızlı gelişmesi sonucunda makinelerin seri üretime geçmesi ve daha ucuz maliyet ile üretim yapması neticesinde Kargı bezi dokumacılığı duraksama dönemine girmiş, unutulmaya yüz tutmuştur.Dokumanın yoğun ve parlak olduğu yıllarda halk pamuk ve ipek böcekçiliği ile uğraşmış, dokumada kullanılan ip ve ipeği kendi üretme cihetine gitmiştir.

Kargı bezi dokumacılığı eskiye oranla özelliğini kaybetmiş durumdadır.Çeyizlerdeki malzemeler önceki yıllarda dokunan toplardan yapılmaktadır.Kargı bezi dokuması, Gökçedoğan köyümüzde birkaç aile tarafından da olsa eski usul ve yöntemlerle kollektif olarak sürdürülmeye çalışılmaktadır.

Dokuma:

Dokuma pamuk ipliğinden yapılmaktadır.İp, denk halinde pazardan temin edilebilmektedir.İşlik denilen ilkel tezgahlarda dokunur.İpliğin kumaş haline gelmesi çok sabır isteyen, zor ve zaman alıcı bir işlevdir. Maliyeti ekonomik açıdan pahalıya mal olmaktadır.İpler;

a)Atkı ipliği

b)Çözgü ipliği , olmak üzere adlandırılır.

Atkı ve çözgü ipliklerinin, incelik-kalınlık itibari ile farklılıkları vardır.Dokuma için alınan iplikler önce büyük kelepçeye (çembere) takılır.Sonra el çıkrıkları ile masuralara sarılır.Bu sarma esnasında kopan ipler tek tek ulanır.Masuraya sarılan iplikler, masuralarla birlikte hazırlanan büyük kazanlar içerisindeki çirişlere sokulur.Bu iplikler kazan içerisinde kaynayan suda birkaç saat haşlanır.Masurada sarılı iplikler kazanın dibine çöker.Başka bir kapta hazırlanan un bulamacı , kaynar sudaki masuraların bulunduğu kazana dökülerek karıştırılır.Tekrar kaynatılır.Böylece iplerin çirişleme işlemi yapılmış olur.Çirişleme, ipliğin dayanıklılığını artırmak için yapılır.Çirişlenen ipler kazanlardan çıkarılarak bir hafta süreyle kurumaya bırakılır.Kuruyan ipliklerde , işliklerde dokunacak kumaşın yapılacağı işe göre çözgüsü yapılır ve işliğe geçirilir.İşliğin tarakları hazırlanır, dokumaya hazır hale getirilir.Her türlü işlem bittikten sonra dokumaya geçilir.İpliğin hazırlanması, masuraya alınması, çirişlenmesi, tekrar masuraya sarılması, çirişlenen ipliklerin kurutulması, kısacası dokumaya geçiş safhası 15 günlük bir zaman almaktadır.

Kenefi Yıkamak:

Dokunan topların temizliğinde inek dışkısı ile soba külü kullanılmaktadır.Temizlik işlemi genelde mayıs ayında ve hayvan dışkısının curu olduğu zamanlarda yapılır.Dokunan toplar akşamdan bir kazan içerisinde bulamaç haline getirilmiş inek dışkısı içerisine bastırılır.İçerisine bir miktar da kül katılır.Ertesi gün bir akarsu kenarına götürülür.İlçemizde genellikle çayıra götürülüp Akpınar’da yıkanır.Sudan çıkan toplar tokaçlanır.Daha sonra kurutulur.Tekrar yıkanıp kurutulur.Bu işleme üç gün devam edilir.Bu zaman zarfında toplarımız kar gibi beyaz hale gelmiştir.Üçüncü gün sonunda toplar diz üzerinde ütülenir, katlanıp çeyiz sandıklarındaki yerini alır.

Dokuma Çeşitleri:

1-Kargı Bezi Dokuması(Top) :Bu dokuma kendi arasında ikiye ayrılır.

A)İnce kenarlı dokumalar:Daha kıymetli ve zarif görünümdedir.Genellikle kadın giysisi olarak kullanılır.Önceden “göynek”şeklinde dikilip iç çamaşırı olarak kullanılırdı.Bu dokuma içerisine, dokumanın yapıldığı yıllarda ipek böcekçiliği yapıldığından ipek kozası ipliklerinden, dokuma aralarına şerit veya yolluk şeklinde ilave edilerek hoş bir görünüm kazandırılırdı.

B-Kalın kenarlı dokumalar:Dokunuşu ve yapılışı ince kenarlı dokuma gibidir.Tek farkı dokuma ipliğinin biraz kalın olması ve dokumanın daha sık ve kalın olma özelliğidir.Bu dokuma çeşidi genellikle erkek giysileri için kullanılırdı.Yapılan giysiler erkek “iç donu” olarak kullanıldığı gibi pantolon yerine kullanılan “zıvga” adı verilen şekilde de değerlendirilirdi.Dokunan kumaşlar kazanlarda özellikle mavi renge boyanıp, özel olarak terzilere diktirilir, beline uçkur takılır,iki tarafı sıkıştırılarak bağlanır.Renginden dolayı “gök don” adı verilir.Mavi renkli gök donlardan özellikle damatlar için özel elbiseler hazırlanırdı.

2-Kargı Önlüğü Dokuması:Kalın ve renkli ipliklerden aynı usul ve yöntemlerle dokunur.Köylerde kadınlarımız tarafından kullanılır.

3-Kargı Peşkiri Dokuması:Eskiden havlu yerine kullanılıyordu.Şimdi çeşitli yerlerde örtü veya süs olarak kullanılmaktadır.

4-Kan İplikli Çar Dokuması:Kenarları kırmızı iplikle dokunduğundan bu isim ile anılır.Kadınlar baş örtüsü olarak kullanır.

5-Erbüşümlü Çar Dokuması:İpek böceğinin kozalarından elde edilen ipekle dokunduğu için bu adı almıştır.Çeyiz sandıklarında saklanır.

KİLİM:Eskiyen, kullanılmaz hale gelen çamaşırlar, makasla 1,5-2 cm. genişliğinde kesilir.Yuvarlak top halinde biriktirilir.Daha sonra bunlar işliklerde kilim veya yolluk olarak dokunur.Halen pek çok evde kullanılmaktadır.